Dyskusja o rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) w Polsce zbyt często skupia się na pytaniu „ile?”. Tymczasem kluczowe brzmi: „za co?”. Agnieszka Fiuk, Członek Rady Programowej Izby Branży Komunalnej, wprost wskazuje na fundamentalny błąd systemowy i wyjaśnia, dlaczego producenci muszą ponosić pełne koszty cyklu życia swoich opakowań.

Koniec z finansowaniem na koszt mieszkańca

Obecny system gospodarki odpadami w Polsce stoi na głowie. Producenci decydują o tym, jak wygląda opakowanie, ale koszty jego późniejszego zagospodarowania spadają w całości na mieszkańców.

„To nie drobna niedoskonałość; to strukturalny błąd. ROP ma tę konstrukcję odwrócić – poprzez przeniesienie ciężaru finansowego tam, gdzie powstaje problem” – podkreśla Agnieszka Fiuk.

Wprowadzający produkty na rynek powinni pokrywać cały koszt funkcjonowania systemu, na który składają się:

• Logistyka: Odbiór i transport odpadów (koszty paliwa, floty, pracy).
• Przetwarzanie i sortowanie: Najdroższy etap, generujący ponad połowę kosztów całego systemu.
• Infrastruktura i zarządzanie: Inwestycje w technologie, ewidencja, kontrola oraz edukacja.

Im bardziej skomplikowane i trudne do przetworzenia jest opakowanie, tym więcej kosztuje jego utylizacja. Te wydatki muszą obciążać producenta, a nie budżet przeciętnego Kowalskiego.

Mit „kosztu netto” – co tak naprawdę oznacza?

W debacie publicznej pojęcie kosztu netto bywa błędnie używane jako argument za ograniczeniem odpowiedzialności producentów. W rzeczywistości to jedynie narzędzie rozliczeniowe.

Punktem wyjścia zawsze musi być pełny koszt rzeczywisty. Dopiero w kolejnym kroku można pomniejszyć go o zmienne i nieprzewidywalne dochody ze sprzedaży surowców wtórnych. Opieranie systemu na z góry „pomniejszonych” kosztach to prosta droga do finansowej niestabilności.

Algorytmy zamiast politycznych negocjacji

Aby system ROP był sprawiedliwy i stabilny, stawki nie mogą być efektem uznaniowych negocjacji. Branża komunalna postuluje stworzenie przejrzystego algorytmu, opartego na realnych i łatwo dostępnych danych:

• Wynikach postępowań przetargowych gmin,
• Rzeczywistych masach odpadów trafiających na rynek,
• Prawdziwych kosztach jednostkowych.

Test wiarygodności: Środki muszą obniżyć rachunki Polaków

Zasada „zanieczyszczający płaci” zadziała tylko wtedy, gdy pieniądze z ROP trafią bezpośrednio do podmiotów faktycznie obsługujących system – gmin, operatorów oraz recyklerów. Efektem końcowym reformy musi być realne obniżenie opłat za odpady dla mieszkańców.

ROP jako impuls dla ekoprojektowania

Właściwie zaprojektowany ROP to coś więcej niż transfery pieniężne. To narzędzie, które zmusi firmy do ekoprojektowania – czyli tworzenia opakowań łatwych w recyklingu. Dla branży odpadowej to z kolei gwarancja stabilności i zielone światło dla długoterminowych inwestycji w nowoczesną infrastrukturę.

Źródło: www.portalkomunalny.pl